27/2/16

Το γλυπτό του «θνήσκοντος Γαλάτη» στη Ζάκυνθο - La statua del “Galata morente” a Zante

Το γλυπτό του «θνήσκοντος Γαλάτη» στη Ζάκυνθο

Του Αρχιμ. Διονυσίου Λυκογιάννη
Ιεροκήρυκα Ι.Μ. Ζακύνθου-Υποψ. PhD Θεολογίας

Αφορμή για την παρούσα μικρή έρευνα στάθηκε κυρίως η δημοσίευση στο διαδίκτυο μιας οικογενειακής φωτογραφίας από τα μέσα του 20ου αι. στην πλατεία Σολωμού από το φωτογραφικό αρχείο του κ. Διονυσίου Κ. Γκούσκου (Φωτ. 1).
 Η δημοσιοποίηση αυτής αλλά και ετέρων προγενέστερων φωτογραφιών (Φωτ. 2, 3, 4, οι φωτογραφίες προέρχονται από τα αρχεία του κ. Α. Στάβερη-Πολυκαλά και του κ. Σ. Αγγελόπουλου), 




έδωσε την ευκαιρία σε εμάς του νεότερους να ανακαλύψουμε-γνωρίσουμε άγνωστους καλλιτεχνικούς θησαυρούς, οι οποίοι θα παρέμεναν «θαμμένοι» εξαιτίας των καταστροφών αλλά και της λήθης των γηραιοτέρων.
Η φωτογραφία παρουσιάζει δύο νεαρά πρόσωπα μπροστά σε κηπάριο στη βορειοδυτική πλευρά της πλατείας, σύμφωνα με την μαρτύρια του κ. Ανδρέα Στάβερη – Πολυκαλά τον οποίο ιδιαίτερα ευχαριστώ για τις πληροφορίες και τις φωτογραφίες που αφορούν την προσεισμική Ζάκυνθο. Στην πίσω δεξιά γωνία διακρίνεται το νεοκλασικό κτίριο της Εμπορικής Τράπεζας με ξεκάθαρη την επιγραφή, εκεί όπου σήμερα βρίσκεται το Βυζαντινό και Μεταβυζαντινό Μουσείο Ζακύνθου και μπροστά πλαγίως δεξιά της Τράπεζας το άγαλμα του «θνήσκοντος Γαλάτη» (Εικ. 5).
Η βάση του αγάλματος αποτελείται από ένα μάλλον χαμηλό ορθογώνιο κρηπίδωμα,  ακολουθεί ορθογώνιο βάθρο, στο οποίο εδράζεται ιωνικός κίονας με βάση και κομμένο χαμηλό κορμό. Πάνω στον στύλο είναι τοποθετημένη η ωοειδής βάση του αγάλματος στο σχήμα του μαρμάρινου γλυπτού. Με βάση τη διαφορά χρώματος στην ασπρόμαυρη φωτογραφία και το ότι το μάρμαρο ήταν ακριβό και εισαγόμενο, κάνουμε την υπόθεση ότι η ωοειδής βάση, το κρηπίδωμα και το βάθρο θα ήταν από ντόπια πέτρα και η βάση του κίονα λόγω της λεπτής επεξεργασίας από μάρμαρο. Το όλο σχήμα της βάσης ανήκει στις διακοσμητικές αντιλήψεις του όψιμου Νεοκλασικισμού με στοιχεία αρχιτεκτονικά, όπως εκφράστηκε στο γύρισμα του 20ου αι. κυρίως στην Αθήνα σε δημόσια κτίρια ή ταφικά μνημεία. Το παράδειγμα της Ζακύνθου θα το θεωρήσουμε κάπως τολμηρό, μιας και στον κίονα δεν τοποθετήθηκε κάποιο όρθιο άγαλμα, όπως σε αυτά της Ακαδημίας Αθηνών ή κάποια προτομή ακολουθώντας την κάθετη γραμμή της κατασκευής αλλά ένα ξαπλωμένο ανακεκλιμένο σώμα, με την πρόθεση να τονιστεί περισσότερο η μορφή του αγάλματος.
Σύμφωνα με δημοσίευμα της ζακύνθιας εφημερίδας «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» της 13ης Ιανουαρίου 1951 το άγαλμα «του θνήσκοντος Γαλάτου» βρισκόταν στην πλατεία Σολωμού σπασμένο. Στο φύλλο 187 της 3ης Αυγούστου 1952 της ίδιας εφημερίδας αναφέρεται «ότι το άγαλμα του Γαλάτη το οποίον αφηρέθη εκ του ενός Δημοτικού κηπαρίου ίνα εις την θέσιν του τοποθετηθή η προτομή του επιφανούς Ζακυνθίου Τερτσέτη ευρίσκεται ανέπαφον ως και το σχετικόν βάθρον του και εντελώς προφυλαγμένον παρά της Δημοτικής Αρχής εις την οικίαν Φώσκολου, προς τον σκοπόν όπως τοποθετηθή εις άλλην κατάλληλον θέσιν. Η μόνη βλάβη την οποίαν έχει είναι η μη ύπαρξις των δύο χειρών του αγάλματος οίτινες έχουσιν καταστραφή από βομβαρδισμόν κατά την περίοδον της εχθρικής κατοχής».
Με αφορμή το παραπάνω δημοσίευμα και την απομάκρυνση του πληγωμένου από τους βομβαρδισμούς κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο του αγάλματος από την πλατεία Σολωμού, στάλθηκε στην ίδια εφημερίδα επιστολή από τον Αντώνιο Κομούτο στην οποία εξιστορείται όλο το ιστορικό του συγκεκριμένου αγάλματος. Το άγαλμα αναφέρεται ως αυθεντικό έργο του Τενεράννη (Φωτ. 6), 
μαθητή του Αντωνίου Κανόβα και ανήκε στην καλλιτεχνική συλλογή του φιλότεχνου Κόμητος Καίσαρος Ρώμα (Φωτ. 7). 
Δωρήθηκε στον Δήμο Ζακυνθίων το 1905 από τη χήρα σύζυγό του Κόμησσα Μαρία Κοζάκη-Τυπάλδου, με παρότρυνση του ανιψιού της Αντωνίου Κομούτου. Είναι η εποχή που οι πλατείες έχουν αρχίσει να αλλάζουν χρήση και από εμπορικά μόνον κέντρα και χώροι εκδηλώσεων, γίνονται χώροι περιπάτου και αναψυχής. Στο άστυ της Ζακύνθου δημιουργούνται νέες πλατείες, όπως αυτή του Διονυσίου Σολωμού και στην περιοχή του Άμμου κατ΄ απαίτηση θα λέγαμε της αστικής τάξης, που επιθυμεί μεταξύ άλλων την εξωτερίκευση της εκλεπτυσμένης τέχνης, που μέχρι τότε συνήθως περιοριζόταν στις εσωτερικές διακοσμήσεις των παλιών αρχοντικών, ναών και τα μεγαλόπρεπα οικοδομήματα. Η επιστολή έχει ως εξής:  
Εκ μέρους του Κόμητος Αξιοτίμου κ Αντωνίου Κομούτου ελάβομεν την κάτωθι επιστολήν την οποίαν ευχαρίστως δημοσιεύομεν.
Έγκριτον «Καθημερινή» Ζακύνθου
Επειδή κατ΄ αυτάς η εγχώριος δημοσιογραφία ησχολήθη με το αγαλμάτιον του Δημοτικού ανθώνος του προ του Υποκαταστήματος της Εμπορικής Τραπέζης και ήδη μετατοπισθέντος, λαμβάνω την τιμήν αλλά θεωρώ και επιβεβλημένον καθήκον μου να πληροφορήσω δι΄ Υμών πάντα Ζακύνθιον αλλά και πάντα φιλότεχνον τα εξής: Το αγαλμάτιον τούτο κατά το έτος 1905, κατά παράκλησίν μου και τη εισηγήσει μου ως πληρεξουσίου της θείας μου Κομήσσης Μαρίας χήρας Καίσαρος Ρώμα διαμενούσης τότε εις Αθήνας, εδωρήθη δι΄ εμού, ως εκπροσώπου της εις τον Δήμον Ζακυνθίων, επί Δημάρχου Αντωνίου Μακρή.
Το ιστορικόν το αυθεντικόν του αγαλματίου τούτου είνε, ότι ανήκεν εις την καλλιτεχνικήν συλλογήν του εκ μητρικής γραμμής θείου μου κόμητος Καίσαρος Κ. Ρώμα, συζύγου της δωρήτριας, ο άνω ρώμας αξιωματικός εκ της Στρατιωτικής Σχολής των ανωτέρων γενικών επιτελών της Γαλλίας, Υπασπιστής και διαγγελεύς του Βασιλέως Όθωνος τον παρηκολούθησε και εις την εξορίαν του. Ο Καίσαρ Ρώμας ήτο ωραιοπαθής φιλότεχνος, συνέγραψε δε και περισπούδαστον δυσεύρετον νυν μελέτην Γαλλιστί δια τας καμπύλας του Παρθενώνος «Ses courbes du Parthènon»  μελέτημα καλλιτεχνικόν και μαθηματικόν. Η συλλογή του η καλλιτεχνική ήτο εκ των σπανίων.
 Εκ της συλλογής του το εν λόγω αγαλμάτιον διεκρίνετο διότι ο ίδιος μου το διαβεβαίωσεν αλλά και άλλοι διάσημοι και ειδικοί επίσης, ότι το έργον είνε του Τενεράννη του διαπρεπούς μαθητού του Αντωνίου Κανόβα. Το αγαλμάτιον τούτο δεν παριστάνει τοξότην ουδέ Γαλάτην ουδέ άλλην αντιγραφήν, αλλά είνε γνήσιον πρωτότυπον έργον του Τενεράννη, παριστάνει δε τον γλαδιατόρον (ρομφαιούχον) θνήσκοντα. Διαπιστώσαντες εις εμέ και εκτιμήσαντες τον καλλιτεχνικόν τούτον θησαυρόν κτήμα του Δήμου Ζακυνθίων, είνε ο αείμνηστος μέγας πατριώτης Γεώργιος ο Β΄, ο λάτρης της Ζακύνθου αρχιδουξ Λουδοβίκος Σαλβατωρ η διαπρεπής συγγραφεύς Σοφία Μπακουνέν, οι συντηρηταί του Μουσείου του Λούβρου της γλυπτικής και ζωγραφικής κ.κ. Metlen και Bèau η μεγάλη συγγραφεύς και σύζυγος του τότε Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής Ελεονώρα Ρούσβελτ.
Δια πάσαν άλλην πληροφορίαν τίθεμαι εις την διάθεσίς σας.
Το δι΄ εμού διαβιβασθέν τη θεία μου ευχαριστήριον του Δημ. Συμβουλίου του Δήμου Ζακυνθίων θα η εν τοις πρακτικοίς του έτους 1905.
 Μετ΄ ιδιαζούσης τιμής
Αντώνιος Κομούτος  
Ο Α. Κομούτος, μη γνωρίζοντας επακριβώς το ιστορικό περί της αποδόσεως του θέματος της μορφής του πληγωμένου ανδρός, προασπίζεται την αυθεντικότητα της δημιουργίας του Tenerani επικαλούμενος μάλιστα τις γνώμες επιφανών και γνωστών για τους Ζακυνθίους προσωπικοτήτων των γραμμάτων και των τεχνών, απορρίπτοντας την επικρατούσα άποψη του θνήσκοντος Γαλάτη, θεωρώντας ότι απεικονίζει έναν μονομάχο «γλαδιατόρον».
Η φωτογραφία και η έλλειψη άλλων μέχρι τώρα μαρτυριών δεν μας βοηθούν στην επαλήθευση των γραφομένων από τον Α. Κομούτο. Στη φωτογραφία διακρίνεται ότι το μαρμάρινο γλυπτό αποτελούσε αντίγραφο του αντίστοιχου που βρίσκεται στην αίθουσα του Μονομάχου ( Sala del Gladiatore) στο Μουσείο του Καπιτωλίου στη Ρώμη με την ονομασία «ο θνήσκων Γαλάτης» (Φωτ. 8). 
Το συγκεκριμένο πρόκειται για έργο της ρωμαϊκής περιόδου το οποίο βρέθηκε τον 17ο αι. και ανήκε στη συλλογή της οικογενείας Ludovesi,  για να αγοραστεί το 1737 από τον Πάπα Κλήμμεντα XII και να τοποθετηθεί στη συνέχεια στο Μουσείο Καπιτωλίου. Θεωρήθηκε ότι απεικονίζει μονομάχο με επικρατέστερη άποψη όμως αυτήν του ετοιμοθάνατου Γαλάτη, αντίγραφο αφιερώματος του  Αττάλου Α΄ ηγεμόνα της Περγάμου, ο οποίος επέτυχε νίκη κατά των Γαλατών που μάστιζαν τις μικρασιατικές πόλεις.
Το γλυπτό απεικονίζει έναν μαχητή, ο οποίος καθιστός με λυγισμένα γόνατα και στηρίζοντας το σώμα με το δεξί του χέρι, έπεσε πληγωμένος στο πλευρό πάνω στην ασπίδα, έχοντας στα πόδια σπασμένη την κεράτινη σάλπιγγα και το ξίφος δίπλα. Είναι αξιοθαύμαστη η ρεαλιστική απεικόνιση της έκφρασης του πόνου και της θαρραλέας αντιμετώπισης του επερχομένου θανάτου, που επιτυγχάνεται πέρα από τη στάση του σώματος και με τις μυϊκές συσπάσεις του προσώπου (Φωτ. 9).  
Το έργο διάσημο από την αρχαιότητα αποτέλεσε μέχρι τον 19ο αι. πηγή έμπνευσης πολλών καλλιτεχνών, αντίγραφο του οποίου είναι και αυτό που σωζόταν στη Ζάκυνθο, του διάσημου Ιταλού γλύπτη Pietro Tenerani. Ο Tenerani γεννήθηκε το 1789 στο Torano ένα μικρό χωριό της Carrara και έζησε κυρίως στη Ρώμη όπου και πέθανε το 1869. Υπήρξε μαθητής του Antonio Canova και του Δανού Bertel Thorvaldsen. Το 1856 έγινε διευθυντής της Ακαδημίας Καλών Τεχνών του Αγίου Λουκά στη Ρώμη, το 1858 Πρόεδρος των Μουσείων Καπιτωλίου και το 1860 Διευθυντής των Μουσείων του Βατικανού. Ο «Γαλάτης» της Ζακύνθου πληγωμένος από τους βομβαρδισμούς της Κατοχής, όπως διακρίνεται στη φωτογραφία, με αποκομμένα τα χέρια αποσύρθηκε για φύλαξη στο σπίτι του Φώσκολου το διάστημα 1951-1952 και από τότε αγνοείτε η τύχη του. Η καταστροφή της Ζακύνθου τον Αύγουστο του 1953 και η φωτιά που ακολούθησε κατέστρεψαν την οικία του Φώσκολου και εάν το έργο είχε παραμείνει εκεί, μαζί με την πόλη το πιθανότερον εξαφανίστηκε κι αυτό.        

 (Δημοσιεύτηκε στην εφ. Ερμής, Ζάκυνθος 26-2-2016)

8/1/16

Αγιασμοί στην Πυροσβεστική Υπηρεσία και το Λιμεναρχείο Ζακύνθου

Αγιασμός τελέσθηκε σήμερα το πρωί στην Πυροσβεστική Υπηρεσία 
και το Λιμεναρχείο του νησιού μας με κοπή της παραδοσιακής κουλούρας από τον Ιεροκήρυκα της Μητροπόλεως Ζακύνθου Αρχιμ. Διονύσιο Λυκογιάννη, παρουσία των Διοικητών κ. Στυλιανού Γεωργούση και Νικολάου Κοκάλα αντίστοιχα, 
καθώς και των λοιπών αξιωματικών, υπαξιωματικών και προσωπικού το οποίο παρά τις όποιες δυσχέρειες επιτελεί αξιοθαύμαστο έργο. 

Στις σύντομες ομιλίες ο Ιεροκήρυξ αναφέρθηκε στο αντίδοτο της σημερινής κρίσης, που είναι το αντίδωρο του ψυχικού αποθέματος του καθενός μας στον πάσης φύσεως πάσχοντα συνάνθρωπό μας. 

21/11/15

Εορτή της Κυρίας των Αγγέλων στη Χώρα της Ζακύνθου

Με πολύ συγκίνηση και χαρά μας αξίωσε ο Θεός να συλλειτουργήσουμε με τον άοκνο εφημέριο του μητροπολιτικού ναού, π. Διονύσιο Τσουκαλά στο ιστορικό παρεκκλήσιο της Κυρίας των Αγγέλων στην Πόλη της Ζακύνθου, 

εμπνεόμενοι από την ομορφιά της τέχνης, εισοδεύοντας με  λαμπάδες πνευματικές φωτοβόλες μαζί με όλο το εκκλησίασμα ως νήπια προς τα Άγια των Αγίων. 

22/10/15

Δ΄ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

  
ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ
ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ
ΤΜΗΜΑ ΘΕΟΛΟΓΙΑΣ


Δ΄  ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ
ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΗΣ


Κτήριο Θεολογικής Σχολής

13-15 Νοεμβρίου 2015

 Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α 

Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου                                  
                                   
09:00 – 09:30             Έναρξη Συμποσίου.
                                    Χαιρετισμοί.

Α΄ Συνεδρία. Θέμα: Αρχιτεκτονική.
Προεδρείο: Χαράλαμπος Μπούρας, Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη
09:30 – 09:45              Αργύρης  Πετρονώτης, Χρυσάνθη-Άννα Βελουδάκη, Ελένη-Όλγα Δεληγιάννη, Φώτιος Κόνδης, Χρυσοβαλάντου-Ειρήνη Καραγεώργη, Νικόλαος Ξάνθος, Δύο αδελφοί ναοί: Ο Αγιώργης της Στεμνίτσας, 1810 & ο Πρόδρομος στα Λαγκάδια, 1808.
09:45 – 10:00              Αφροδίτη Πασαλή, Τρίκλιτες θολοσκεπείς τρουλλαίες βασιλικές του ΙΘ΄ αιώνα στον νομό Τρικάλων.
10:00 – 10:15              Ιωάννης Καρυδάς, Η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική του 19ου αιώνα στην Αιτωλοακαρνανία. Η τρίκλιτη βασιλική Αγίου Αθανασίου Αμφιλοχίας.
10:15 – 10:30              Βασίλης Μεσσής, Άγιος Νικόλαος και Ζωοδόχος Πηγή Περιθωρίου Δράμας. Δύο ναοί εν τοις μεθορίοις της ελληνικής χώρας.
10:30 – 10:45              Σωτήρης Βογιατζής, Ο Μητροπολιτικός ναός της Άμφισσας και ο λεγόμενος Ελληνοβυζαντινός ρυθμός.
10:45 – 11:05              Συζήτηση.
11:05 – 11:25              Διάλειμμα.

Β΄ Συνεδρία. Θέμα: Ζωγραφική.
 Προεδρείο:  Ευθύμιος Τσιγαρίδας, Ιωάννα Στουφή-Πουλημένου

11:25 – 11:40              Βιργινία Μαυρίκα, Η τοιχογραφία της «Μάχης στη Μουλβία γέφυρα» του Αλέξανδρου Δαμίρη: Μέγας Κωνσταντίνος και ιδεολογικοί συσχετισμοί τον ύστερο 19ο αιώνα.
11:40 – 11:55              Μαρίζα Τσιάπαλη, Ο εικονογραφικός τύπος των θαυμάτων σε ναούς της περιοχής Κοζάνης κατά τον 18ο και 19ο αιώνα.
11:55 – 12:10              Νικόλαος Μπονόβας, Τοιχογραφίες, φορητές εικόνες και χαλκογραφίες της Αγίας Ζώνης της Θεοτόκου στη Μονή Βατοπαιδίου, Μακεδονία και Θράκη (19ος αι.): τεκμήρια πνευματικής ακτινοβολίας της Μονής.    
12:10 – 12:25              Ιωακείμ Παπάγγελος, Κλασικίζουσες τοιχογραφίες στο Άγιον Όρος (±1912).
12:25 – 12:40          Μαρία Καγιαδάκη, Αρχειακά τεκμήρια και παρατηρήσεις για τα θρησκευτικά θέματα του Φίλιππου Μαργαρίτη και για τη διακόσμηση ενός υπό ανέγερση ναού στην Αθήνα του 19ου αιώνα.
12:40 – 12:55            Μαρία Νάνου, Ο «μεταβυζαντινός» Θεόφιλος Γ. Χατζημιχαήλ: Πρώτη προσέγγιση στο αγιογραφικό έργο του νεοέλληνα ζωγράφου.       
12:55 – 13:15              Συζήτηση.

Παρασκευή, 13 Νοεμβρίου
                              
Γ΄ Συνεδρία. Θέμα: Αρχιτεκτονική.
Προεδρείο:  Σταύρος Μαμαλούκος,  Δώρα Μονιούδη-Γαβαλά
17:00 – 17:15        Ευάγγελος Παπαθανασίου - Μαρία Καζαμία-Τσέρνου, Aπό το μετζήτ (mescid) στο ναό: Η περίπτωση του ναού των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης Γ΄ Σώματος Στρατού (Θεσσαλονίκη).
17:15 – 17:30      Δώρα Μονιούδη-Γαβαλά, Ο ναός του Αγίου Στεφάνου στο Σκυλίτσειο Νοσοκομείο Χίου.
17:30 – 17:45              Γεώργιος Αντωνίου, Ο ιερός ναός Αγίας Όλγας στο Νοσοκομείο Νίμιτς.
17:45 – 18:00             Γιάννης Καρατζόγλου, Η Αγία Φωτεινή της Σμύρνης και η Αγία Φωτεινή της Ν. Σμύρνης.
18:00 – 18:15              Αλέξανδρος Αντωνίου, Ο Νίκος Μητσάκης και η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική της δεκαετίας του ’30.
18:15 – 18:30              Ρίβα Λάββα, Ο Ιερός Ναός του Αποστόλου των Εθνών Παύλου στο Ελληνορθόδοξο Κέντρο στo Chambésy.
18:30 – 18:50              Συζήτηση.
18:50 – 19:10              Διάλειμμα.

Δ΄ Συνεδρία. Θέμα: Γλυπτική – Μικροτεχνία.
Προεδρείο: Δημήτρης Παυλόπουλος, Αφροδίτη Πασαλή
19:10 – 19:25              Μάρω Καρδαμίτση-Αδάμη, Ταφικά μνημεία του Α΄ Κοιμητηρίου Αθηνών σχεδιασμένα από  Έλληνες αρχιτέκτονες.
19:25 – 19:40              Ζέττα Αντωνοπούλου - Δημήτρης Κουτσογιάννης,  Το ταφικό μνημείο του Επαμεινώνδα Δημητρίου στο Παλαιό Νεκροταφείο Θηβών,  έργο του γλύπτη Κοσμά Απέργη.
19:40 – 19:55              Ιάκωβος Ρήγος, Έργα τέχνης στο μέταλλο.                     
19:55 – 20:10              Συζήτηση.

Σάββατο, 14 Νοεμβρίου

Ε΄ Συνεδρία. Θέμα: Αρχιτεκτονική.
Προεδρείο: Σωτήρης Βογιατζής, Γιάννης Καρατζόγλου
09:00 – 09:15              Γιάννης Γιαννούτσος, Συνθετικές  προσεγγίσεις  μιας  σύγχρονης  εκκλησίας. Μια νέα σύνθεση μέσω της κατανόησης της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής παράδοσης.
09:15 – 09:30              Παρασκευή Μποζινέκη-Διδώνη, Από την ιδέα στην υλοποίηση, προβληματισμοί και διλήμματα. Το παράδειγμα της Αγίας Αθηνάς, του Τιμίου Σταυρού στη Σαντορίνη και της Παναγίας Φανερωμένης στη Βουλιαγμένη.
09:30 – 09:45              Γεώργιος Κοκολάκης, Νέος Ορθόδοξος Χριστιανικός ναός.
09:45 – 10:00              Χρυσοβαλάντης Μπασούκος, Νέο μοναστήρι στη Ζάλτσα Βοιωτίας, Σύγχρονος σχεδιασμός και διάλογος με τη μοναστηριακή παράδοση.
10:00 – 10:15              Γεώργιος Γιαννίτσαρης - Σταύρος Γυφτόπουλος, Το μάθημα της Ναοδομίας στη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσοβίου Πολυτεχνείου. 
10:15 – 10:30              Συζήτηση.
10:30 – 10:45              Διάλειμμα.

ΣΤ΄ Συνεδρία. Θέμα: Ζωγραφική.
Προεδρείο: Δημήτριος Τριανταφυλλόπουλος, Ιωάννης Φριλίγκος
10:45 – 11:00              Θωμάς Ζήκος, Φορητές εικόνες του Γαλατσιανού Γεωργίου Αθανασίου στις Καλύβες Πολυγύρου Χαλκιδικής.
11:00 – 11:15              Πέτρος Καψούδας, Το έργο της συνοδείας των Γαλατσιάνων ζωγράφων στη Μονή Παντοκράτορος του Αγίου Όρους.
11:15 – 11:30              Ιωάννης Βιταλιώτης, Θεωρία της Αγίας Σοφίας: Μία ιδιότυπη κωνσταντινουπολίτικη εικόνα στο Μακροτάνταλο της Άνδρου.
11:30 – 11:45              Αρχιμανδρίτης Τιμόθεος Αγγελής, Ο ζωγράφος ιερεύς Ευάγγελος Μπενάκης και το έργο του στο Λαύριο.
11:45 – 12:00               Πρωτοπρεσβύτερος  Σπυρίδων Λόντος,  Άγνωστη εικόνα της Ζωοδόχου Πηγής στο ναό της Ζωοδόχου Πηγής Ακαδημίας.         
 12:00 – 12:15             Γεώργιος Τσιγάρας,  Εκκλησιαστικά κειμήλια από την Ανατολική Θράκη στο Ναό του Αγίου Γεωργίου στην κυψέλη Ξάνθης.   
12:15 – 12:30                          Α. Μπεκιάρης - Αν. Τσάκαλος - Ε. Χαλκιά, Άγνωστοι ζωγράφοι φορητών εικόνων στην Ίμβρο.    
12:30 – 12:45              Μοναχός Πατάπιος Καυσοκαλυβίτης, Ο Αγιορείτης μοναχός Γεννάδιος ο Ρώσος και η Αθωνική ζωγραφική πριν την επικράτηση της λεγόμενης «Ρωσοναζαρηνής» τεχνοτροπίας.
12:45  – 13:00                         Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου, Πρότυπα από τα αγιογραφικά εργαστήρια των Μονών Σταυροβουνίου και Αγίου Γεωργίου Αλαμάνου στην Κύπρο (τέλη 19ου-20ός αιώνας).
13:00-13:20                 Συζήτηση.

Σάββατο, 14 Νοεμβρίου

Ζ΄ Συνεδρία. Θέμα: Γλυπτική-Μικροτεχνία-Συντήρηση.
Προεδρείο:    Μαρία Καζαμία-Τσέρνου, Μαρίζα Τσιάπαλη
17:00 – 17:15              Αλέξανδρος Αναγνωστόπουλος, Το ξυλόγλυπτο τέμπλο του Ιερού Ναού Αγίου Αθανασίου Εμμανουήλ Παπά Σερρών.
17:15 – 17:30              Ελένη Βλαχοπούλου-Καραμπίνα, Ο Επιτάφιος της Κοκόνας του Ρολογά (1812) από τον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Βελβενδού Κοζάνης.
17:30 – 17:45              Α. Καμαρά - Χρ. Καρύδης - Αλ. Κωνσταντά, Αποκαλύπτοντας την ιστορία των νεοελληνικών εκκλησιαστικών αντικειμένων: άγνωστοι τεχνίτες & δωρητές στον Ταΰγετο.
17:45 – 18:00             Αρχιμανδρίτης Διονύσιος Λυκογιάννης, Ένα άγνωστο ευαγγελιοκάλυμμα του Αθανασίου Τζημούρη στη Ζάκυνθο.
18:00 – 18:15              Κωνσταντίνος Στουπάθης, Η συμβολή του συντηρητή έργων τέχνης, στην ανάδειξη της αισθητικής αξίας των φορητών εικόνων.
18:15 – 18:35              Συζήτηση.
18:35 – 18:55              Διάλειμμα.

Η΄ Συνεδρία. Θέμα: Ζωγραφική.
Προεδρείο: Ευγενία Χαλκιά, Ιωακείμ Παπάγγελος
18:55 – 19:10              Νικόλαος Γραίκος, Προτάσεις πολυτροπικής ανάγνωσης της νεότερης εκκλησιαστικής τέχνης. Το ζήτημα των πλαισίων και των πλαισιώσεων. 
19:10 – 19:25              Ιλιάνα Ζάρρα, Ζητήματα αισθητικής στην ανάλυση έργων νεοελληνικής εκκλησιαστικής ζωγραφικής.
19:25 – 19:40              Γιάννης Ρηγόπουλος, Επιβίωση και αναβίωση παλαιότερων παραδοσιακών μορφών στη νεοελληνική εκκλησιαστική τέχνη.
19:40 – 19:55              Σπυρίδων Παναγόπουλος, Η πρόσληψη της εκκλησιαστικής ζωγραφικής στον ελληνικό τύπο του 19ου αιώνα.
19:55 – 20:15              Συζήτηση.

Κυριακή, 15 Νοεμβρίου

Θ΄ Συνεδρία. Θέμα: Ζωγραφική / Αφιέρωμα στον Φώτη Κόντογλου
   Προεδρείο:  Αναστασία Λαζαρίδου, Ιωάννης Βιταλιώτης
10:30 – 10:45              Μιχάλης Ασφενταγάκης, Πενήντα έτη μετά τον θάνατο του «Κυρ-Φωτη»: Μια άγνωστη συλλογή σχεδίων αποκαλύπτεται.
10:45 – 11:00              Μαρία Βάββα, Ο Φώτης Κόντογλου και οι τοιχογραφίες του Ιερού Ναού Αγίας Βαρβάρας στον ομώνυμο δήμο.
11:00 – 11:15              Αναστασία Λαζαρίδου, Μαρτυρίες από το αρχείο Κόντογλου για τη ζωγραφική του Γεωργίου Μάρκου.
11:15– 11:30               Γιώργης Μυλωνάς, Ο Φώτης Κόντογλου στο Δημαρχείο Αθηνών και η σχέση του με τον μοντερνισμό.
11:30 – 11:50              Συζήτηση.
11:50 – 12:10              Διάλειμμα. 
     
  12.10 – 13.30.  Στρογγυλή τράπεζα: Ο Φώτης Κόντογλου άλλοτε και σήμερα: δημιουργική πρόσληψη της παράδοσης ή στείρα εμμονή;
Συμμετέχουν: Δημήτριος Τριανταφυλλόπουλος, Δημήτρης Παυλόπουλος, Ιωάννα Στουφή-Πουλημένου, Γεώργιος Κόρδης.
Συντονιστής: Δημήτριος Τριανταφυλλόπουλος

Κυριακή, 15 Νοεμβρίου

ΙΑ΄ Συνεδρία. Θέμα: Ζωγραφική.
Προεδρείο: Νικόλαος Γραίκος, Γεώργιος Κόρδης
17:00 – 17:15              Αλέξανδρος Πανούσης, Νομοκανονικό φόντο Παναγίας Πατριώτισσας.  
17:15 – 17:30               Ζίνα Ζωγράφου-Καραχρήστου, Ο εκ Σαμαρίνας Καρδιτσιώτης αγιογράφος Νικόλαος Δόντας: Η «επιλογή» του Μητροπολίτη Ιεζεκιήλ για την κόσμηση των ναών της Καρδίτσας και της Μητρόπολης Θεσσαλιώτιδος και Φαναριοφαρσάλων από το 1924 έως το 1940.
17:30 – 17:45              Σπύρος Μοσχονάς, Περί «πλανοδίων καλογέρων» και «κομπογιαννιτών της τέχνης»: η εξέλιξη μιας διαμάχης μέσα στο 20ό αιώνα.
17:45 – 18:00             Ελένη Σαλβαρά, Η εικονογράφηση της Πλατυτέρας στη μνημειακή ζωγραφική του Γεωργίου Ε. Παναγιωτάκη (1900-1995).
18:00 – 18:15              Jelena Ιgnjatović, Ανθιβολα του Σπύρου Παπαλουκα - μερικές παρατηρήσεις - συμβολή στην μελλοντική έρευνα.
18:15 – 18:30              Ιωάννα Aλεξανδρή, Η πρόσληψη της βυζαντινής και μεταβυζαντινής ζωγραφικής από τους καλλιτέχνες της γενιάς του ΄30. Η περίπτωση του Πολύκλειτου Ρέγκου με την ενότητα των ζωγραφικών αντίγραφων από τα μνημεία του Αγίου Όρους στο ταξίδι του το 1933-1934.
18:30 – 18:45              Νεκτάριος Μαμάης, Αισθητικές παρατηρήσεις στο εικονογραφικό έργο του Ράλλη Κοψίδη. 
18:45 – 19:05               Συζήτηση.
19:05 – 19:20               Συμπεράσματα - Λήξη του Συμποσίου.